Verandering

Tijdens ons leven hebben we onophoudelijk te maken met verandering. De Griekse filosoof Heraclitus zei het lang geleden al: ‘Verandering is de enige constante’

Alles is continu in beweging, tijdens de lente waren we daar stille getuigen van; We zien het als het ware lente worden, de natuur ontwaakt na de winter en alle begint te weer te groeien en te bloeien. De voortgaande beweging van de seizoenen die eindeloos in elkaar over gaan. Zo is het ook met ons leven. We veranderen continu.

Maar hoe gaan we om met verandering? Over het algemeen hebben we de neiging om te verkrampen of vast te klampen wanneer er verandering plaats vindt. Verkramping omdat er angst is voor of verlangen naar het nieuwe. Vastklampen omdat we bang zijn om hetgeen wat we kennen kwijt te raken.

De gedachte dat er dingen zijn veranderd en nog gaan veranderen kan voor mensen beangstigend zijn. Het liefst willen we dat het leven blijft bij het oude vertrouwde, misschien op wat kleine dingen na. Vooral de goede en neutrale zaken in ons leven die wel prima voelen willen we zo behouden. Maar ook de dingen die ons soms meer nadelen dan voordelen brengen kunnen eng zijn om te veranderen.

Maar ga maar eens na hoe jouw leven er 5 jaar geleden uitzag, en hoe het nu is. Hoeveel is er veranderd in die tijd? En als we elkaar over 5 jaar weer zouden ontmoeten dan zal je leven er zeer waarschijnlijk ook anders uitzien.

Kortom; veranderen is spannend maar we kunnen het wel! Maar hoe zorgt verandering nu voor dat we lijden? We lijden wanneer we wanneer we weerstand bieden tegen die verandering.

Wanneer er veranderingen in ons leven optreden kan er sprake zijn van onwennigheid of zelfs pijn. En pijn is in ons leven niet te vermijden. Het is een gegeven: we zullen momenten ervaren van winst en verlies, lof en blaam, roem en schande, plezier en pijn. Maar hoe we met die pijn omgaan, dat kunnen we misschien wat meer sturen. Door onszelf de ‘waarom’ vraag te stellen waarom we iets meemaken kan lijden creëren: Waarom, waarom ik, had t niet…, maar ook:  het is niet eerlijk, ik kan het niet aan etc. etc.

Door op deze wijze om te gaan met veranderingen die onaangenaam zijn, ervaren we niet alleen de pijn van de verandering, maar kunnen we er ook een (dikke) laag met lijden bovenop leggen.

Ga maar eens na, stel dat je een object bent verloren dat je dierbaar was. De ongemak of de pijn van de verandering (het gemis) is duidelijk. Maar hoe gaan we er vervolgens mee om? We hebben de neiging om boos op onszelf te zijn omdat we het hebben verloren, we fantaseren over hoe het zou zijn als we het object nog zouden hebben, we verlangen naar een nieuwe versie van het object.  Hoe dan ook, we verwerpen dat het is zoals het is, en doordat we dat doen hebben we de neiging om lijden te creëren.

Daarnaast kunnen we ook dagelijks heel veel energie stoppen in het bang zijn voor verandering, of mogelijke negatieve aspecten bedenken voor die verandering. Kortom: beren op de weg zien. Nu was dit heel lang geleden daadwerkelijk nodig, in de periode dat we als mensen nog in stammen leefden en moesten anticiperen op gevaar om te overleven. Deze noodzaak is zo’n 10.000 tot 6.000 jaar geleden verandert, we gingen in nederzettingen wonen en dat betekende dat ons leven veiliger werd. Helaas zijn onze denkwijzen niet mee geëvolueerd: Gemiddeld genomen zijn nog steeds zo’n 70% van onze gedachten negatief.

Ik sommige gevallen nog steeds handig, maar in het overgrote geval zonde van de tijd en de energie. Want deze gedachten creëren stress, angstgevoelens en verkramping. Verkramping voor dat wat mogelijk(!) komen gaat. Ook dit kan leiden tot lijden.

Mooi Nederlands gezegde: Men lijdt het meest van het leiden dat men vreest. Of zoals Mark Twain schreef: mijn leven was gevuld met problemen, waarvan de meeste zich nooit hebben voortgedaan.

Hoe we hier mee om kunnen gaan kunnen we leren door te mediteren. Tijdens onze meditatie worden we ons gewaar dat mediteren ook verandering is; Er zijn continu andere gedachten, herinneringen, emoties of fysieke gewaarwordingen. We kunnen tijdens onze meditatie alle ervaringen beschouwen: we zien hoe onze ervaringen komen en we zien hoe deze uiteindelijk ook weer veranderen d.w.z. verdwijnen. Want wat er op dit moment ook is, het zal uiteindelijk een keer voorbijgaan. Aan alles komt een eind, ook aan dit moment, heb daar vrede mee en alles komt goed (de Boeddha).

Parabel, Geschreven door Anthony de Mello:

Eens zei de oceaan tegen de Ganges:
‘Hoe komt het eigenlijk dat je in de regentijd zoveel enorme boomstammen met je meevoert, maar helemaal geen gras, geen rietstengel en geen rietpluimen? Vind je ze te min voor je omdat ze zwak zijn en zo weinig weerstand bieden? Hoe zit dat eigenlijk?’
Toen zei de Ganges: ‘Dat wil ik je wel uitleggen, lieve oceaan. Het gras, de halmen, de rietstengels bewegen en buigen op tijd als ik met grote golven kom. Ze kennen het juiste gedrag voor het juiste moment. Ze zijn niet overmoedig en star. Daarom buigen ze voor de macht van het water en de storm en als ik over hen heen ben gestroomd, staan ze weer rechtop en stevig op hun oude plaats. De bomen echter komen om door hun starre trots, ze willen door onbeweeglijk te zijn weerstand bieden, ze buigen niet en daarom worden ze door mij geknakt hoewel ze veel groter en machtiger zijn dan de rietstengels’.

Het is belangrijk om veranderingen te leren accepteren omdat je dan meer het gevoel kunt hebben dat je de controle hebt over je eigen leven. Dingen gebeuren soms plotseling, maar de manier waarop je hiermee omgaat kun je wel zelf bepalen! Geeft aan dat we een zekere  buigzaamheid / flexibiliteit kunnen beoefenen om op een goede manier om te kunnen gaan met verandering. Dat we kunnen accepteren wat er nu is, en wat er verandert.

Maar accepteren is niet makkelijk, het is een werkwoord en een vaardigheid. En onthoud dat wanneer je begint met trainen voor de marathon, je niet direct 42 km. loopt. Je begint waarschijnlijk met 5 kilometer. Kortom, we beginnen klein om uiteindelijk goed met grote veranderingen om te kunnen gaan.

Betekent dit dat we maar alles moeten accepteren wat er op ons pad komt? Dat denk ik niet. Ik denk dat het goed is om een onderscheid te maken:

Sereniteitsgebed van Franciscus van Assisi:
Geef mij de sereniteit om te accepteren wat ik niet kan veranderen,
Geef mij de moed om te vechten voor datgene wat ik wel kan veranderen,
En geef mij de wijsheid om een onderscheid te kunnen maken tussen beiden.

En om te kunnen accepteren hebben we compassie nodig. Compassie voor hetgeen wat verandert maar ook compassie voor onszelf. Compassie voor de reacties die verandering bij ons oproept. Daar tijd en ruimte aan geven en voorkomen dat we niet automatisch de verandering verzwaren door een laag lijden.